THE RED TERROR (KIZIL TERÖR) / Felix Dzerjinski kimdir? 

Kızıl Terör olarak adlandırılan dönemin aktörlerinden Felix Dzerjinski kimdir? Kaç kişinin ölümünden sorumludur?

Ekim devrimi sonrası iktidara yükselen Komünist Bolşevikler, iktidarlarını korumak için binlerce muhalifin ölümünden sorumlu tutuluyor.

Peki bu ölümleri organize eden Felix Dzerjinski nam-ı diğer Demir Felix kimdir? Ve bugün dahi tartışılan yaşantısı nasıldı? Nasıl oldu da binlerce kişinin öldürülmesi için emir verecek biri oldu?


Demir Felix’in Yükselişi

İnsanlık tarihinin en kanlı yüzyılı olan 20. yüzyıl, adları anıldığında korkuya ve iğrenmeye neden olan (ya tam tersi)  çok sayıda liderin adlarını kanla tarihe yazdıkları bir dönem olarak adlandırılıyor.


Hitler, Mao, Pol Pot, Stalin…

Devlet Başkanı olmasa da yine de korkulan ve yaptıkları ile hatırlananlar da var. Bunlardan birisi de Felix Dzerjinski, nam-ı diğer Demir Felix.

1877 doğumlu Felix Dzerjinski, gençlik yıllarından başlayan tutkulu bir komünizm sevdalısıdir. Hayatı boyunca, hayatını adadığı davası komünizm için yıllarını hapis ve sürgünde geçirmiştir.

Rusya ve Japonya İmparatorluğu arasındaki 1904-1905 yıllarındaki savaş, Rusya’nın utanç dolu hezimetiyle sona erer. Yükselen güç Japonya karşısında alınan bu yenilgi, Rus İmparatorluğu içerisinde birtakım rahatsızlıkların ayyuka çıkmasına neden olur.

İmparator Nikolay‘dan reform talep eden farklı ideolojilere sahip çok sayıda grup, yenilgiyle kendilerini daha açık bir şekilde ifade etme fırsatı bulur. Bu gruplardan birisi de komünistlerdir.



1905 yılında toplumda pek fazla desteğe sahip olmayan Komünistler, fırsat olarak gördükleri kargaşadan faydalanmak için yürüyüşler tertip ederler. Önceki yıllarda birçok grubun yayınları yasaklanmışken, ciddi bir tehdit olarak görülmedikleri için serbestçe bildiriler ve kitaplar basabilen komünistler, Çar rejiminin dikkatini çekmeye başlar.

Bu süre zarfında çok sayıda komünist tutuklanarak hapishaneye ya da Sibirya’ya sürgüne gönderilir. Bunların arasında Felix Dzerjinski adında biri de vardır. Felix, sürgün edildiği Sibirya’dan her seferinde kaçmayı başararak komünist yoldaşlarını kutlu davalarında yalnız bırakmaz.

Felix Dzerjinski 1914 yılında tutulduğu Orypol Hapishanesinde

Felix Dzerjinski 1914 yılında tutulduğu Orypol Hapishanesinde

En sonunda 1912 yılından, devrimin ilan edildiği ve yoldaşların serbest bıraktığı 1917 yılına kadar ev hapsinde kalır.

Felix Dzerjinski için diğer komünist yoldaşlarından farklı olmayan kariyeri, bundan sonra yapacakları ile tarihin silinmez sayfalarına yazılır.


The Red Terror (Kızıl Terör)

Felix Dzerjinski, Ekim devriminin lideri Lenin’in sıkı bir takipçisi ve tartışılmaz bir komünisttir.

1917 Ekim’indeki devrimden sonra Komünizm muhaliflerini susturmak amacıyla kurulan ÇEKA’nın (CHEKA) başına geçen Dzerjinski, uyguladığı yöntem ve soğukkanlı duruşuyla korku salar.

Lenin tarafında aldığı, her ne pahasına olursa olsun, devrimin selameti için devrim düşmanlarına karşı her türlü yola başvurması direktifini uygulayan Dzerjinski, komünist saflar arasında yükselişe geçer.

1918 yılının Ağustos ayında Lenin’e yönelik başarısız suikast girişimi Kızıl terör olarak adlandırılan dönemin ve Felix Dzerjinski emriyle binlerce kişinin infazıyla sonuçlanan bir sürecin başlangıcını oluşturur.



Tutuklama ve infazı bir gün içerisinde gerçekleştiren Çeka (Cheka) 10,000 ile 15,000 kişinin öldürülmesinden sorumlu tutulmaktadır. Bazı kaynaklar bu dönem içerisinde aralarında toprak sahipleri, bilim adamları ve din görevlilerinin de olduğu ve sınıf düşmanı olarak adlandırılan 1 milyon kişinin öldürüldüğünü iddia etmektedir.

''Burjuvazi ve destekçilerine ölüm. Çok yaşa Kızıl Terör'' yazılı pankart

”Burjuvaziye ve destekçilerine ölüm. Çok yaşa Kızıl Terör ” yazılı pankart

Felix Dzerjinski, komünist devrimin her ne pahasına olursa olsun savunulmasını şu sözlerle belirtir:

Çeka (Cheka), devrimi masumların başına yanlışlıkla kılıcın düşmesine rağmen savunmalı ve düşmanı etkisiz hale getirmelidir.

Biz açıkça ifade etmek gerekirse organize terör için buradayız. Devrim zamanında terör kaçınılmaz bir ihtiyaçtır. Bizim amacımız Sovyet hükümetinin ve yeni düzenin düşmanlarına karşı savasmaktır. Biz çok hızlı yargılarız. Çoğu dava bir gün içerisinde sonuca varılır.

Felix Dzerjinski’den Sonra

1926 yılında hayatını kaybeden Dzerjinski, SSCB’de bazı yerlere konulan heykelleriyle kahraman olarak hatırlandı.

İlginç bir şekilde Felix Dzerjinski sadece gizli polis teşkilatı ve infaz emirleri vermekle kalmamış. SSCB’nin devamı için ekonomiden spora, çocuk var ve gençlerle ilgili birçok projeye de ön ayak olmuştur.


Ekonomik reformlar ve sporun yaygınlaşması için çalışmalarının yani sıra devrim sonrası yetim ve evsiz 5 milyondan fazla çocuğun yetimhane sisteminin de hayata geçmesini sağlamıştır.

Bugün bile tartışılan Dzerjinski, iktidardaki liderin eğilimine göre ya kötüleniyor ya da kahramanlaştırılıyor.

Enes Kahrıman


Bir Cevap Yazın

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.